IFS ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ: ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਮਿਲਾਪ
- Nov 10, 2025
- 4 min read
IFS ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ: ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਮਿਲਾਪ
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅੰਦਰਲੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ — ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ, ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ — ਤਾਂ Internal Family Systems (IFS) ਥੈਰਪੀ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਨਰਮ, ਦਇਆਲੂ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਆਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅੰਦਰਲੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਵੇਖਾਂਗੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ IFS ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਖੁਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ — ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪਰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਵੀ।
IFS ਕੀ ਹੈ? — ਸਿੱਖ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਇੱਕ ਨਰਮ ਜਾਣ ਪਛਾਣ
IFS ਥੈਰਪੀ ਇਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ (parts) ਹੁੰਦੇ ਹਨ — ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਮਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥਕ ਗਏ ਹਾਂ, ਆਰਾਮ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੋਈ ਅਵਾਜ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ,” ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਨਿੰਦਕ ਵਾਜੀ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਸਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। IFS ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ — ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ, ਦਿਆ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
“Self” ਅਤੇ “ਗੁਰਮੁਖ” ਦੀ ਆਤਮਕ ਮਿਲਾਪ
IFS ਵਿੱਚ, ਅਸਲ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਸਾਡੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ “Self” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਦਿਆਲੁ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਹਿਮਤੀਯੋਗ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਨਿਰਭਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਨਾ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ “ਗੁਰਮੁਖ” ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਜੋ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: “ਮਨ ਤੂੰ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ ਹੈ ਆਪਣਾ ਮੂਲੁ ਪਛਾਣੁ।” ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਅੰਦਰਲੇ ਜੋਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਪੰਜ ਚੋਰ — ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਰਟਸ ਨੂੰ ਨਿਰਭਉ ਹੋਕੇ ਵੇਖਣਾ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਚੋਰ (ਕਾਮ, ਕਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਅਹੰਕਾਰ) ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਵਿਕਾਰਿਕ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ IFS “parts” ਵਾਂਗ ਹਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਦਬਾਉਣ ਜਾਂ ਲੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੋਰ ਵੀ ਸਾਡੀ ਅੰਦਰਲੀ ਅਸਮਤਲਤਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਨਿਮਰਤਾ, ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਣ ਤੇ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਮਾਰਨ ਜਾਂ ਨਕਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। IFS ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਪਾਰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੰਗਾ ਇਰਾਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਸਿਰਫ ਘਾੜੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ Unblending — ਸ਼ਾਂਤਤਾ ਤੇ ਸਲਾਹੀਅਤ
IFS ਵਿੱਚ “unblending” ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਾਰਟ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਡਰ), ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਾਰਟ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਨਾ ਕਰੀਏ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇਹੀ ਗੱਲ ਸਿਮਰਨ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ — ਨਾਮ ਜਪਣਾ, ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਕ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਮ ਜਪਦਿਆਂ ਚਿੱਤ ਇਕਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ IFS ਵਿੱਚ “Self” ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਖੁਦ ਨਾਲ ਦਿਲੋਂ ਦਿਲ ਲਗਾਉਣਾ — ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀਆ ਭਾਵਨਾ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ‘ਦਇਆ’ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਗੁਣ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। IFS ਸਿੱਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁੱਸੇ, ਡਰ, ਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਲੋਭ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀਏ, ਸੁਣੀਏ, ਅਤੇ ਪੁੱਛੀਏ ਕਿ “ਤੂੰ ਇਹ ਰੋਲ ਕਿਉਂ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਇਹ ਹਿੱਸੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ‘ਅੰਦਰ ਸਚੇ ਦੀ ਕਾਰ’ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਅੰਦਰਲਾ ਕੰਮ ਸਾਨੂੰ IFS ਰਾਹੀਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਘਰਸ਼ ਨਹੀਂ, ਰਿਸ਼ਤਾ — ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਨਵਾਂ ਨਾਤਾ ਬਣਾਉਣਾ
IFS ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਉਸ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: “ਨ ਕੋ ਬੈਰੀ ਨਾਹੀ ਬਿਗਾਨਾ।” ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ — ਸਗੋਂ ਓਹਨਾਂ ਨਾਲ ਦਿਲੋਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨਾਲ। ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ IFS ਸਿੱਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ “Self” ਹੀ ਉਹ ਅੰਦਰਲਾ ਗੁਰੂ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਪਾਰਟਸ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਤੀਜਾ: ਇੱਕ ਨਰਮ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇਨਕਲਾਬ
IFS ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹੋ ਜਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰਨ ਹੋ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ, ਸਿਮਰਨ ਰਾਹੀਂ, ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰਮੁਖ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਦੋਵੇਂ ਮਾਡਲ ਮਿਲਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਇਲਾਜੀ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਨਸਾਨੀਅਤ, ਆਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗہرਾਈ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਅਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਕ ਪਾਸੇ ਡਰ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਸ, ਤੇ ਤੀਜੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ — ਤਾਂ ਇਹ ਬਲੋਗ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ 'ਚ, ਅਤੇ IFS ਦੀ ਦਇਆਲੂ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕੋਈ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਇਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਗਤ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਸਵੈ-ਨেতਰਤਵ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਅੰਦਰਲੀ ਸੰਗਤ ਬਣਾਈਏ — ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। IFS ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ, ਦੋਵੇਂ ਅਸੀਂ ਦਿਲੋਂ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰੀਏ — ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਵਜੋਂ।
Comments